Belangrijke thema’s aan bod tijdens internationale ballettop in Amsterdam

internationale ballettop

Op 11 en 12 februari besprak een internationale ballettop in Amsterdam belangrijke thema’s tijdens de conferentie Positioning Ballet van Het Nationale Ballet. 

Niet eerder kwamen zoveel directeuren van balletgezelschappen bij elkaar: van St. Petersburg tot Houston, van Noorwegen tot Nieuw-Zeeland. Het doel: de toekomst van ballet bespreken. Want wat is die? De conferentie Positioning Ballet werd op zaterdag 11 februari verdeeld in drie onderwerpen: erfgoed, diversiteit en identiteit.

Balans tussen erfgoed en vernieuwing

De klassiekers lopen goed bij de kassa. Maar heeft het artistiek gezien zin klassieke balletten van de 19e eeuw in de 21ste eeuw op te voeren? Past het nog wel in deze tijd? Dat zijn vragen die al lange tijd rondgaan, met duidelijke voor- en tegenstanders. Ook tijdens de conferentie. Hamvraag daarbij is of je een ballet uit de 19e eeuw überhaupt in de oorspronkelijke versie kan uitvoeren. Met dansnotatie en video kom je een heel eind, maar het is onmogelijk de oorspronkelijke versie van bijvoorbeeld het Zwanenmeer nauwkeurig en zuiver neer te zetten.

En in hoeverre kun je een klassieker in een geheel nieuw jasje uitbrengen? Of zoals moderator Peggy Olislaegers de adjunct artistiek directeur van het befaamde Mariinskitheater in St. Petersburg vroeg: kun je bij jullie een klassieker finaal deconstrueren? Een vraag waarop de vertegenwoordiger van een eeuwenoud balletinstituut (dat minutieus het erfgoed bewaart) moeilijk antwoord op kon geven.

Daartegenover is het duidelijk dat iedereen vernieuwing omarmt. En dat de danser anno 2017 exceptioneel is: hij of zij kan de klassiekers én modern ballet weergaloos uitvoeren.

Diversiteit: een onderwerp om niet van weg te lopen

Na een rake inleiding door Theresa Ruth Howard, ex-danser van Dance Theatre of Harlem, viel het verhaal op van Monique Duurvoort. Als jonge, gekleurde danseres bij Het Nationale Ballet werd ze in de jaren negentig met klem gevraagd haar huid lichter te maken voor de voorstelling van het Zwanenmeer. Dat weigerde ze. Die confronterende ervaring liep uit op een arbeidsconflict. Het roept bij haar de vraag op wat de waarde is van ballet, of welke waarde ballet wil uitdragen.

Het is nog steeds zo dat balletgezelschappen niet de samenleving afspiegelen waarin ze zich verkeren. Ook al is er veel aanbod van Aziatische of donkergekleurde leerlingen bij plaatselijke balletscholen: niet iedereen haalt de top. Dat geeft ook artistiek directeur van het American Ballet Theatre Kevin McKenzie toe. Hij ziet weinig aanbod van niet-blanke dansers.

Er zijn bekende donkere danseressen die de top wel halen, zoals Misty Copeland, maar dat is nog ‘veilig’ want zij is niet heel erg donker getint. Opvallend is daarom de jonge danseres Michaela DePrince bij Het Nationale Ballet. Zij legt uit dat ze best de druk voelt een voorbeeldfunctie te hebben voor anderen maar dat deze functie haar tegelijkertijd inspireert.

Om de samenleving meer te weerspiegelen is het van belang dat van bovenaf er een bewustzijn en een wil is cultureel divers te zijn. Er zijn gezelschappen die met het bestuur er speciaal ‘de hei voor opgaan’ om dat besef goed te laten doordringen en het beleid daadwerkelijk aan te passen. Maar uiteindelijk is het niet voor iedereen weggelegd balletdanser te worden. Je kunt immers te zwaar zijn of te kort, te lange benen hebben of een lichamelijke beperking.

Programmering bepaalt het profiel van een gezelschap

Wat bepaalt de identiteit van jouw balletgezelschap? Op deze vraag kon een aantal directeuren geen volledig antwoord geven. Het meest voor de hand liggende was dat het repertoire het gezicht bepaalt van een gezelschap. Ook legt vaak het bestuur of de subsidieverstrekker de koers waarbinnen een directeur wordt aangetrokken. Die directeur bepaalt weer op zijn beurt welke balletten hij kiest. Heeft een directeur echter genoeg tijd om choreografisch talent te scouten en goede gesprekken met ze te voeren? Er is helaas een enorme tijdsdruk snel succes te leveren. Tot slot is ook de plaatselijke omgeving van invloed op het gezelschap, of bepaalt zelfs het land het karakter van het ‘nationale’ balletgezelschap. In Nederland zijn bijvoorbeeld de werken van ‘de drie Van’s’: Van Dantzig, Van Manen, Van Schayk lange tijd bepalend geweest.

Het balletgezelschap van de toekomst

Hoe ziet een balletgezelschap in de toekomst eruit? In Europa is dat afhankelijk van de subsidieverstrekker: wil een land een nationaal museum, toneel of opera dan ligt een nationaal ballet voor de hand. Sterker nog, op dit moment stijgen de bezoekersaantallen voor dans. Om een corps de ballet te trainen heb je echter de klassiekers nodig en: dansers willen zelf ook graag een Zwanenmeer doen. Net als een symfonie van Mozart of Mahler belangrijk is voor een orkest, zullen de klassieke balletten blijven. Te veel moderne balletten in het repertoire verminderen de kwaliteit van uitvoering van puur klassiek ballet, dus een gevarieerd programma blijft belangrijk. Met aandacht voor vrouwelijke of gekleurde choreografen, en allround dansers die de samenleving weerspiegelen. En tot slot, gebruik van nieuwe technologie is een goed middel dans te vernieuwen, en om publiek naar het ballet te krijgen. Of ballet naar het publiek!

Volledig programma

Tijdens de conferentie kwamen er dus volop pakkende thema’s aan bod waarop je veel nuttige reacties kon horen: tijdens de paneldiscussies of in de wandelgangen. De balletwereld snakt eigenlijk naar dit soort bijeenkomsten en uitwisseling op dit niveau is van levensbelang voor de toekomst van het ballet. Het is nu wachten op een vervolg.

Positioning Ballet was gekoppeld aan het programma Made in Amsterdam 1 & 2. Lees hier meer over het programma, lees hier meer over de conferentie Positioning Ballet.